Hành Trình Cho Những Ngày Sau
- Nancy Nguyễn
để trân trọng một tấm lòng trẻ vì quê hương đất nước. HNH
"Chọn làm người tự do hay chọn sống cúi đầu
là quyền của các bạn, nhưng sự tự do chưa bao giờ là miễn phí. Và nơi nào càng
hiếm, thì nơi đó nó càng đắt đỏ." Nancy Vy Nguyễn
"Nếu hình tượng hoá, tôi cảm thấy mỗi cá thể
như một loại cỏ cây, và xã hội như một cánh rừng. Chỉ có điều, trên không trung
là một tấm lưới kẽm gai khổng lồ có tên gọi "đe dọa an ninh quốc
gia". Bên dưới tấm lưới, những người chấp nhận thân phận cỏ dại vẫn sống.
Nhìn ra ngoài cửa sổ, đời sống vẫn tấp nập gọi mời. Tấm lưới vẫn để cho những
cây lùm, cây bụi được sống thoải mái. Những người chấp nhận thân phận luồn cúi,
sống khom lưng cúi đầu để vươn lên vẫn có cơ hội đứng cao hơn vạn kẻ. Và tấm lưới,
trở thành công cụ tốt của các loại dây leo, những người có thể bám vào pháp luật
để hưởng ánh mặt trời, che cả bầu trời. Còn những con người có tầm vóc, trí tuệ,
muốn được vươn cao vào bầu trời tự do, khoáng đạt, tất nhiên sẽ bị tấm lưới kẽm
gai đâm cho rách rưới, đớn đau." Nancy Vy Nguyễn
Dạ thưa,
Gởi các chú, bác, anh, chị, và nhất là hai anh
Hùng, Đại, cán bộ điều tra, thuộc cơ quan an ninh, bộ công an, con/em đã đến
Thái Lan an toàn.
Con/em xin lỗi nhiều lắm vì đã để mọi người quá
lo lắng cho con trong suốt những ngày qua. Nhưng một kịch bản thế này là không
thể tránh khỏi, chỉ là nó sẽ sảy ra vào thời điểm nào mà thôi. Không ngày qua
thì cũng buộc phải là ngày sau.
Con không về Mỹ ngay mà còn phải lưu lại Thái Lan
ít ngày nữa để làm nốt những dự định còn lại của chuyến đi. Có quá nhiều ưu tư
để chia sẻ về những gì đã sảy ra, con sẽ cố gắng tường trình ...từ từ.
Một lần nữa con xin lỗi đã để mọi người quá sức lo
lắng cho con, nhưng xét về độ thành công thì con cũng đạt được đến 90% những dự
định ban đầu.
Con chỉ là một chiếc lá trong hàng vạn chiếc lá,
và nếu một chiếc lá đã không bị bỏ rơi thì sẽ chẳng có chiếc lá nào bị bỏ rơi
trong công cuộc này.
Nancy Nguyễn
***
Phần 1: HÀNH TRÌNH CHO NHỮNG NGÀY SAU
Đừng bao giờ ảo tưởng rằng bạn "có mánh"
để an ninh không lần ra được. Điều đó chỉ khiến bạn thiếu sự chuẩn bị cần thiết
khi sự việc sảy ra. Khả năng bạn "thoát" an ninh VN tương đương khả
năng bạn trúng số, tốt nhất, không nên quá hy vọng vào điều đó. Chỉ có hai lý
do cho việc bạn vẫn còn đang tự do: một là bạn chưa làm gì, hoặc quen biết đủ
ai, để đáng bắt, hai là, an ninh muốn dùng bạn làm mồi câu.
Trước khi nhập cảnh vào Việt Nam, tôi đã biết mình
không thuộc thành phần thứ nhất. Mỗi một ngày tôi được tự do, sẽ là một ngày
tôi có thể vô tình đẩy bạn bè tôi đến hiểm nguy. Tôi biết mình không có nhiều
thời gian, và cũng không muốn có nhiều thời gian, tôi không thể tự biến mình
thành một thứ mồi câu.
Chỉ khi xác định rằng việc bị bắt là lẽ đương
nhiên không thể tránh khỏi, bạn mới có thể đối diện với nó một cách điềm tĩnh
và khôn ngoan nhất. Tiếng Anh có câu "what you can't avoid, make the best
of it" Những gì không thể tránh khỏi, hãy lợi dụng nó.
Tôi không thể tránh được chuyện mình bị bắt, nhưng
hy vọng có thể khéo léo lựa chọn một thời điểm bị bắt. Tôi cho phép mình 24 giờ
đồng hồ để hoàn tất một số dự định, và hy vọng có thể bị bắt trong vòng 48 giờ
đồng hồ. Và chỉ riêng việc bạn chủ động tiết lộ một cách có chọn lọc nơi ở của
bạn, thì việc bắt khẩn cấp cũng giúp bạn xác định ai là an ninh trong vỏ bọc
dân chủ. Càng tự do lâu càng khó xác định "ăn ten". Bài toán đặt ra
là: Làm sao để bị bắt trong vòng 48 giờ đồng hồ?
Phần 2: TẠM GIỮ HÀNH CHÍNH
Không ai có thể đoán được mình sẽ bị giam giữ bao
nhiêu lâu, ngay cả bên an ninh cũng vậy. Tuy nhiên, nếu bằng cách nào đó khiến
họ chú ý đến một sự việc nào đó, thì ít ra, bạn cũng có thể có một hy vọng mong
manh rằng đó sẽ là hướng điều tra rồi từ đó tuỳ cơ ứng biến. Điều duy nhất tôi
nghĩ được là vấn đề biểu tình. Và thật may, mọi sự diễn ra như mong đợi.
Khoảng 11h khuya, sau khi gởi đi những dặn dò cuối
cùng, an ninh đã đập cửa phòng, tôi thoát ra khỏi Facebook, email, và những tài
khoản khác rồi ra mở cửa. Tiếp tôi trong vai trò ... Kiểm tra tạm trú, tạm vắng
là 3 an ninh mặc sắc phục và khoảng 6, 7 an ninh mặc thường phục. Họ ép tôi lên
xe, mang theo toàn bộ hành lý (chỉ có duy nhất 1 chiếc ba lô và ít trái cây bạn
mua cho) họ "câu lưu hành chánh" tôi về đồn công an phường 10 quận 3.
Lý do tạm giữ là do tôi không tự mình thuê khách sạn (phòng tôi ở do 1 người bạn
đặt sẵn cho tôi). Và cũng xin nói luôn, trong suốt thời gian tôi ở VN, dù được
tặng đến 2 sim và 1 điện thoại, tôi hoàn toàn không sử dụng đến.
Họ thẩm vấn tôi từ khoảng 11h tối đến 5, 6h chiều ngày
hôm sau, và chắc là tôi không cần phải nói, ai trong chúng ta cũng biết nội
dung cuộc thẩm vấn chẳng mấy liên quan đến lý do tôi bị "câu lưu". Từ
công an phường đến an ninh bộ, nội dung thẩm vấn xoay quan nỗi ám ảnh của chế độ
hiện nay: Mạng xã hội Facebook.
Tôi cự tuyệt trả lời, ngay cả đến những câu hỏi
liên quan đến nhân thân lai lịch. Họ sau đó giam lỏng tôi tại khách sạn Kim Lợi,
hẻm 606 đường 3/2 thì phải. Có công an phường, và an ninh bộ canh giữ ngày đêm.
Tôi yêu cầu được liên lạc với gia đình vì chưa phải là bị can bị cáo, chưa có lệnh
bắt giữ, tôi vẫn còn là một công dân với đầy đủ quyền và nghĩa vụ. Tất nhiên,
yêu cầu này không được đáp ứng.
5h chiều ngày 21, an ninh bộ yêu cầu tôi thu dọn
hành lý, tất nhiên tôi cự tuyệt, yêu cầu được liên lạc với người thân. Đây là lần
đầu tiên từ lúc lên 5 tuổi đến giờ, tôi lại được ...ẵm bồng, từ khách sạn ra
xe, khoảnh khắc và hoàn cảnh ...đáng nhớ trong cuộc đời.
Họ đưa tôi trở về đồn công an phường 10 quận 3, và
ở đây, Dương Hồng Minh đã tuyên đọc lệnh bắt khẩn cấp theo điều 266 BLHS.
Phần 3: TỪ NHỮNG CHẤN SONG
Có những điều thật giản dị bình thường khi ta được
ở trong môi trường và hoàn cảnh tự nhiên, nhưng khi bị đẩy vào 1 căn phòng với
cửa sổ bít 2 lớp sắt, một lớp song, một lớp lưới, và cánh cửa buồng giam cũng
là một khối sắt nặng nề với 1 lỗ nhìn cỡ 1 phong thư (cũng thường xuyên khoá)
tôi có cơ hội hiểu hơn những người đã nhập trại trước tôi, và sẽ nhập trại sau
tôi. Nếu ở bên ngoài, một bản án được tính bằng năm, bằng tháng, bằng ngày, thì
ở trong trại, nó được tính bằng những ... tiếng rao. Không có lịch, không đồng
hồ, tôi đếm thời gian theo nhịp thở của cuộc sống trôi qua ngoài khung cửa. Có
những thứ trước đây khó có thể khiến bạn lưu tâm, bỗng đột ngột hoá thân thành
nỗi khát thèm. Tôi từng nhiều lần thấy bạn tù của tôi đứng trông ra cửa sổ, nước
mắt đầy vơi theo mỗi một "Bánh mì đây, bánh mì nóng giòn đây".
Từ đồn công an phường 10 quận 3, tôi được chở thẳng
đến trại tạm giam B34 và được đưa vào phòng lấy cung số 2, ngồi vào chiếc ghế
mà nhiều người trước tôi đã ngồi, và nhiều người sau tôi sẽ ngồi. Họ tiến hành
lấy cung ngay lập tức, đôi khi dừng lại để tiến hành các thủ tục nhập trại.
Toàn bộ đồ đạc của tôi đều được niêm phong, tất nhiên, kể cả iPad và điện thoại.
Họ hứa hẹn sẽ trả lại tất cả khi tôi rời khỏi đây, hoặc là để đến trại giam, hoặc
là được phóng thích (tất nhiên họ luôn nói là hoàn toàn tuỳ thuộc vào thái độ hợp
tác của tôi).
Khi hoàn tất buổi hỏi cung đầu tiên, trời cũng đã
khuya lắc lơ, 2 cán bộ quản trại đưa tôi lên phòng giam ở tầng 2, chị giam
chung với tôi, án kinh tế, chị nói, đang say ngủ, vẫn vui vẻ giúp tôi trong đêm
đầu bỡ ngỡ. Người ta bảo ĐỪNG BAO GIỜ TIN người giam cùng phòng, nhưng với tôi,
chuyện đó không mấy cần thiết, vì những ngày sau đó tôi hầu như không có thời
gian gặp chị, vì phải đi lấy cung đều đặn 8h sáng đến 11h trưa, ăn uống, nghỉ
ngơi, rồi 1h 30 chiều đến 5h chiều, lại ăn uống nghỉ ngơi, rồi 7h tối đến 9h
khuya. Hầu như đều đặn mỗi ngày. Cán bộ quản trại cũng vì thế mà trở thành chiếc
đồng hồ di động của tôi, và thời gian trong một ngày được tính bằng đơn vị
"Thay quần áo! Đi làm việc!"
Phần 4: PHẬN MÌNH NGẪM NGƯỜI
Năm đêm ngày ở B34, tôi không bị tra tấn về thể
xác, nhưng đe dọa tâm lý thì hầu như mọi cơ hội. Tôi không nhớ mình đã nghe đi
nghe lại bao nhiêu lần "sau 4 ngày tạm giữ, chúng tôi có nhiệm vụ thông
báo cho cơ quan đại diện của em, là lãnh sự quán Mỹ, NHƯNG HỌ CÓ THÈM GẶP EM
KHÔNG LÀ VIỆC CỦA HỌ" hay "CHẢ CÓ LÃNH SỰ NÀO CÓ THỂ CỨU ĐƯỢC EM ai
vi phạm pháp luật Việt Nam đều bị xử theo pháp luật. Như Nguyễn Quốc Quân của
Việt Tân, có cả một cái Đảng đứng ra vận động chống lưng, mà chúng tôi nhốt thì
vẫn nhốt!" Hay "Em suy nghĩ lại đi, tuổi em còn trẻ, ở đây mười mấy
năm, hai mươi mấy năm, khi ra khỏi tù, em còn lại cái gì?" "Đối với
chúng tôi, những người như em chỉ là nước chảy qua cầu, tôi hôm nay không làm
việc với em, thì tôi cũng làm việc với người khác, có em hay không có em thì với
cái đất nước này, với cái chế độ này, cũng không là một gợn sóng, nhưng với gia
đình em, với người thân em thì khác, em cứ ngoan cố sẽ thiệt vào thân chứ chả
thay đổi được gì! Em nghĩ em có thể thay đổi cái chế độ này? Cái đất nước này?
Em quá tự tin và ảo tưởng rồi đó!" "Em ngoan cố làm gì? Tại sao chúng
tôi lần ra được em? Là bởi vì người ta phải tự cứu lấy mình! Ai cũng phải tự cứu
lấy mình thôi!" "Nếu em thành khẩn, chúng tôi sẽ xem xét, biết đâu có
thể thả em ngay ngày mai!" Đều đều, vô vàn những câu nói xoáy sâu vào tâm
khảm, phải là sắt đá mới không một lần nghĩ "chẳng phải là như thế thật
sao?"
Tôi không một ngày thôi nghĩ đến những anh chị đã
từng khai ra bạn bè trong những cuộc cung như thế, và chưa bao giờ thấy thương
họ nhiều như lúc này. Họ không như tôi, họ cá nằm trên thớt, còn có mẹ già con
dại, không một manh áo giáp, chẳng có một chính phủ nào đứng ra bảo vệ cho họ
như tôi. Và càng cảm phục hơn những con người giữa tự do và tù tội, thậm chí giữa
cái sống và cái chết, vẫn khẳng khái quật cường, vẫn hiên ngang bất khuất. Tôi
nhớ anh Thức, người anh lớn của tôi, đã chính thức chọn con đường quyên sinh
cho tổ quốc, tôi nhớ các em tôi, những đứa em biết rõ hiểm nguy vẫn không chùn
bước, vẫn chẳng nao lòng. Cảm thương và xúc động, đôi khi tôi giả vờ úp mặt vào
tường ngủ để che đi những giọt nước mắt lăn dài xuống gối.
Phần 5: NHỮNG DỊ BIỆT
Người ta hay bảo an ninh Việt Nam "nói láo
như vẹm" riêng tôi nhận thấy, ngoài nghiệp vụ điều tra bắt buộc phải lập lờ,
thật ảo, những chia sẻ cách nhìn, nhận định, của họ về cuộc sống, về con người,
ít nhiều có sự thành thật. Họ đôi khi bị cho là nói láo, vì đôi bên đã bỏ quá
xa nhau về nhiều chuẩn mực.
Các anh bắt tôi về việc không đăng ký tạm trú,
nhưng khi về đồn thì toàn bộ hồ sơ đã chuẩn bị sẵn của tôi lại xoay quanh
"Cẩm Nang Biểu Tình" và những lời kêu gọi xuống đường vì môi trường.
Các anh quy kết cho tôi tội không thành thực, nhưng xin khách quan mà xem lại,
các anh có thành thực không? Các anh khinh tôi "dám làm sao không dám nhận?"
vậy sao các anh dám bắt mà không dám nói thẳng lý do? Lại phải vòng vo để làm
thêm trò cười cho thiên hạ?
Các anh bắt khẩn cấp tôi theo điều 266 BLHS là sửa
đổi văn kiện nhà nước, sử dụng văn kiện giả để thực hiện hành vi trái pháp luật.
Nhưng khi điều tra, các anh lại xoáy vào cáo buộc tôi là thành viên Việt Tân có
nhiệm vụ trở về nước, và vô vàn những thứ khác không mấy liên quan đến điều
266.
Khi được hỏi vì sao bắt một đường lại điều tra một
nẻo, các anh trả lời rất tự nhiên: pháp luật cho phép "trong quá trình điều
tra, nếu phát hiện ra tội danh mới thì có thể điều tra bổ sung thêm tội danh mới".
Nếu tôi là người bình thường, có lẽ đã kết luận
ngay các anh tuy miệng luôn nói "chúng tôi là người chấp hành pháp luật,
và cứ theo luật mà làm" nhưng lại "ta là luật, luật là ta!"
Nhưng công bằng và khách quan mà nói, bất cứ ai đã từng đọc qua "Hoả
Lò" của Nguyễn Chí Thiện kể về sự bắt bớ và tù đày của những năm 70, đều sẽ
phải công nhận rằng, chỉ trong một thời gian ngắn, các thủ tục bắt người, điều
tra, giam giữ đã có những tiến bộ đáng kinh ngạc, nền tư pháp đã tiến một bước
xa. Nên khi nói "chúng tôi làm theo pháp luật" với chút tự hào, tôi
không cho là các anh nói láo. Nhưng nền tư pháp các anh vẫn còn bị thế giới bỏ
lại quá xa phía sau, và sự khiếm khuyết này khiến các anh nhận định lầm lạc giữa
"phi pháp" và "hợp pháp" và có lối hành xử theo các anh là
bình thường, nhưng theo các chuẩn mực chung là vô cùng bất thường.
Đơn cử, thế kỷ 21 rồi mà các anh vẫn 1 mực khẳng định
chưa có luật biểu tình thì dù hiến pháp đã công nhận, biểu tình vẫn là phạm
pháp. Khi tôi nói "pháp luật VN là luật từ dưới lên, tức áp dụng công văn
hướng dẫn trước, nếu không có thì áp dụng nghị định, nếu không có nghị định thì
áp đụng các điều khoản pháp luật, và trong trường hợp biểu tình, chưa có quy định
của pháp luật thì phải căn cứ theo hiến pháp" (dù chính cái trình tự này
cũng vô cùng ngược đời! Cả thế giới theo luật từ trên xuống dưới, chỉ riêng VN
là ... Chẳng giống ai) thì các anh chống chế: phải căn cứ theo các quy định
khác của pháp luật, chúng tôi không bắt ai tội biểu tình, nhưng là tội tụ tập
đông người, tội gây rối, tội cản trở giao thông. À, ra là bắt theo các quy định
khác, khoan nói đến việc VN đã có nhiều cuộc xuống đường còn tụ tập đông hơn, cản
trở nhiều hơn như việc đón sao Hàn hay các đội banh quốc tế, thậm chí quốc tang
của Võ Nguyên Giáp, hay đám tang của Nguyễn Bá Thanh, và gần đây nhất là việc
hàng ngàn bạn trẻ đổ ra đường mừng ... Mỹ thông qua luật hôn nhân đồng tính.
Khoan nói về tất cả những điều đó, tôi chỉ hỏi các anh ấy vì sao bắt Huynh Ngoc
Ch ênh? Chú ấy ngồi 1 mình, không tụ tập đông người, không xả rác, không cản trở
giao thông, sao vẫn bắt? Như vậy ai sẽ chịu trách nhiệm bắt những người bắt Huỳnh
Ngọc Chênh theo điều 167 BLHS là cản trở người khác thực hiện quyền biểu tình?
Câu hỏi của tôi rơi vào im lặng. Có những điều các anh làm nhiều đã thành quán
tính, tôi không trách các anh.
Tôi cũng không muốn nói tiếp vì không muốn những
ngày cung bị biến thành những cuộc tranh luận đúng sai, thua được, không mấy
khi đời cho ta cái duyên hạnh ngộ, nghìn trùng xa cách, hiếm hoi và khó khăn lắm,
mà cũng có thể là lần duy nhất trong kiếp sống này, ta đối diện nhau, có lẽ nên
dùng nó cho những việc hữu ích hơn.
Phần 6: ĐIỀU TRA XÁC MINH LÀM RÕ
Có lẽ đây là phần được trông đợi nhiều nhất: Họ muốn
biết gì ở tôi và những người như tôi?
Đến sáng ngày 22 tháng 5, tức sau 3 ngày bị bắt,
cũng là 3 ngày tôi nhịn ăn để tỏ thái độ bất hợp tác, nhưng cái chính là để lặng
lẽ, âm thầm đi bên cạnh anh Thức, dẫu sau cánh cổng B34 chẳng ai hay biết,
nhưng chỉ cần trời biết, đất biết, và tôi biết với lòng mình là đủ, anh an ninh
tên Vũ cho tôi hay là họ đã thông báo việc tạm giữ tôi cho sứ quán Hoa Kỳ, tôi
yên tâm là ít nhất từ giờ về sau, gia đình và bằng hữu không phải lo lắng về sự
biến mất của tôi.
Tôi tống đạt nguyện vọng rằng tôi sẽ không ăn cho
đến khi tôi có thể tiếp xúc với cơ quan đại điện của tôi. Tuy nhiên, khách quan
mà nói, tôi đã không tuyệt thực. Thể trạng nhỏ bé và thường xuyên bị tuột đường
huyết khiến tôi phải dùng kẹo hoặc nhãn. Mỗi bữa tôi dùng khoảng 3 viên kẹo ngọt
hoặc 4, 5 trái nhãn. Và từ tối 23 trở đi, mỗi bữa tôi dùng khoảng 2 muỗng cơm,
vì chị bạn tù của tôi phàn nàn là ... bụng tôi kêu lớn quá, chị không thể ngủ
được suốt đêm.
Suốt những ngày làm việc còn lại, an ninh xoáy vào
hai trọng tâm là cuốn "Cẩm Nang Xuống Đường" và lời kêu gọi "Xuống
Đường Kiểu Mới".
Họ cho tôi hay đây là cuốn cẩm nang chính thức của
đảng Việt Tân, do Nguyễn Hoàng Thanh Tâm phổ biến đến các đảng viên và thân hữu,
và như vậy, cáo buộc là tôi đã soạn cuốn cẩm nang này cho đảng Việt Tân. Đồng
thời, có nguồn tin khả tín là tôi là thành viên vừa được kết nạp, cộng với những
lời khen ngợi, đánh giá cao của các đảng viên Việt Tân khác dành cho tôi như thể
một thành viên đầy tiềm năng, khiến họ hầu như chắc chắn tôi là thành viên Việt
Tân.
Tất cả những ai quen biết tôi đều biết rõ, tôi soạn
cuốn cẩm nang này là tự thân, và nhờ các anh chị trên toàn thế giới chung tay
trình bày cho mạch lạc. Ban biên soạn chúng tôi trân trọng tặng cuốn cẩm nang
này như một món quà làm hành trang cho những bạn có nhu cầu xuống đường, trong
đó tất nhiên có cả Việt Tân. Tôi không thể cấm họ sử dụng và phổ biến.
Kính gởi các anh chị Việt Tân, vì tính chất đặc biệt
nghiêm trọng trong vấn đề tham gia đảng chính trị tại Việt Nam, tôi thiết tha
mong các anh chị, dẫu đã nghiêm túc, càng nghiêm túc hơn nữa trong việc cân nhắc
đến sự an nguy của người khác, nhất là những người không phải đảng viên Việt
Tân. Khi sử dụng tài liệu, hay tham gia một phong trào không phải do Việt Tân
chủ xướng, xin hãy nói rõ: Tài liệu này không phải do Việt Tân biên soạn, phong
trào này không phải do Việt Tân khởi xướng, những cá nhân, tổ chứng biên soạn,
khởi xướng không phải là thành viên Việt Tân. Xin hãy làm điều này vì an nguy của
những người dấn thân. Những thông tin còn lại, tôi coi đó là thủ đoạn bịa đặt
phủ đầu của an ninh Việt Nam, nhưng nếu có thật thì đó cũng là một điều rất
đáng ngại.
An ninh rất quan tâm đến lời kêu gọi "Xuống
Đường kiểu Việt", họ hỏi ai đã tham mưu cho tôi ý tưởng này. Tôi cũng khẳng
khái trả lời: Là chính quân đội nhân dân Việt Nam, với lối đánh du kích nổi tiếng
thế giới. Các anh là bậc thầy của việc lộng giả thành chân.
Sau nhiều buổi làm việc mà vẫn không khai thác
thêm được gì về tôi và các hoạt động của tôi, cũng như liệu có tổ chức nào đứng
sau lưng tôi, vì thật ra cũng chẳng còn gì hơn để mà khai thác, họ yêu cầu, nói
trắng ra là, tôi khai ra những tổ chức, cá nhân khác, hiểu biết của tôi về họ.
Về các tổ chức, tôi được dịp chê bai tất tần tật rằng chỉ ồn ào, không có thực
lực, chả làm được gì.
Về cá nhân, tôi nói thẳng với họ: "Các anh bảo
em khai ra bạn bè rồi sẽ tha em, thì các anh cứ nhốt em luôn cho tiện, khỏi cần
khởi tố cho tốn tiền nhà nước. Em mà khai ra bạn bè thì những ngày tháng còn lại
của cuộc đời này, em sẽ sống không bằng con chó! Em không cần cái tự do kiểu ấy."
An ninh hiểu tôi không nói đùa, và riêng việc này
tôi sẽ không nhân nhượng. Sẽ không có bất cứ lời khai nào từ tôi, họ tất nhiên
chuyển sang buộc tôi phải mở iPhone và iPad. Qua cung cách của họ, tôi cũng hiểu
riêng việc này họ sẽ không nhân nhượng.
Phần 7: SONG PHƯƠNG CHỨ KHÔNG PHẢI ĐƠN PHƯƠNG
Anh an ninh tên Hùng bất chợt thảng thốt: "Mấy
ngày làm việc với em, chúng tôi chẳng thêm được gì mới!"
Vâng, làm sao có thể có thêm điều gì mới khi mà
các anh đọc cho em ghi lại từng câu, từng chữ. Nếu các anh có thời gian coi lại
bản cung, có lẽ sẽ thấy nó rất quen, bởi tất cả đều là lời cung của chính các
anh được em viết lại trong "biên bản tự khai". Em ngồi trước mặt các
anh, vốn không phải là một tấm bản đồ để các anh nhìn vào đó mà tính đường đi,
nước bước, em chỉ là tờ giấy trắng, sở dĩ nó có đường, có lối, là do các anh vẽ
nên cho em. Giúp em hiểu cung cách làm việc, lối suy nghĩ, lập luận, cả những
khó khăn mà các anh mắc phải, những điều đã rõ, và những thứ còn mơ hồ.
Có lẽ đến giờ, sau 6 phần tường trình, thì chắc
các anh đã hiểu, không thể có chuyện em không lường trước được việc một lúc nào
đó em phải mở iphone, iPad của mình.
Ngay khi có hiện tượng mất tích của tôi, iPhone,
iPad của tôi đã ở vào tình trạng báo mất. Ai đã dùng qua các sản phẩm của Apple
đều rõ tính năng này. Ngay khi cơ quan an ninh yêu cầu tôi kết nối vào Internet
để đăng nhập Facebook và email, thì ngay lập tức toàn bộ dữ liệu của máy bị xoá
sạch, thiết bị quay trở về phiên bản ...chưa "đập hộp". Không những bị
xoá trắng, mà chỉ có Apple ID của chính tôi mới có thể mở được thiết bị, chứ
thiết bị không thể dùng được với bất cứ Apple ID nào khác. Và vào thời điểm đó
thì toàn bộ mật khẩu của Apple ID, email, Facebook tôi đều hoàn toàn không biết.
Một người ở ngoài đã giúp tôi thay đổi ngẫu nhiên tất cả các thông tin này.
Cơ quan an ninh tỏ ra lúng túng, không biết là thực
sự hay chỉ là động thái cân não nhau. Điều đó tôi không quy chụp. Họ trần tình
là trước đến giờ chưa từng gặp hiện tượng này, và hỏi đi hỏi lại tôi đây có phải
là phương thức và xu hướng đấu tranh mới không. Nếu được, hãy để cho tất cả các
thiết bị của mình luôn luôn trong tình trạng kết nối khi khởi động, như vậy người
khác có thể giúp bạn thay đổi thông tin khi bạn không còn khả năng làm điều
này. An ninh yêu cầu thu giữ điện thoại iPhone 6s của tôi cũng nhiệt tình tặng
luôn. Sở dĩ tôi nhiệt tình tặng vì cảm thấy khá thú vị khi các anh ấy bảo tôi
viết 1 cái đơn, tôi đồng ý ngay, vừa viết vừa ráng không tủm tỉm cười:
"ĐƠN XIN TỰ NGUYỆN GIAO NỘP ĐIỆN THOẠI". Ôi! Những lá đơn chỉ tồn tại
chốn thiên đường!
Không còn gì để điều tra làm rõ, thời gian còn lại
của những ngày tạm giam chỉ là lúc chúng tôi chia sẻ cho nhau, chân tình và thẳng
thắn, suy nghĩ của mình về đất nước, con người, trăn trở ưu tư, và đâu sẽ là một
tương lai, một lối đi cho dân tộc.
Nhiều người quan niệm hỏi cung là an ninh hỏi, bạn
trả lời, nhưng thật ra, đó là một trao đổi song phương. Họ cố hiểu bạn, và bạn
cũng có thể tìm cách hiểu họ. Ở đâu có trao đổi, ở đó có thông tin từ cả 2 chiều.
Nếu không thể tránh, thì chi bằng hãy sử dụng những cơ hội đối thoại này một
cách có ích nhất.
Tôi không biết mình đã tận dụng cơ duyên này hết mức
hay chưa, nhưng ít ra cũng không đến nỗi thụ động, và về cơ bản đã rút ra được
một số nhận định cho riêng mình.
Phần 8: HAI BẤT CẬP LỚN
Vẫn biết Việt Nam có cả một rừng luật, nhưng chỉ
toàn xài luật rừng, song tôi hy vọng đó là giữa cá thế với cá thể, giữa những
nhân viên điều tra khi đã tắt máy quay, gấp lại biên bản tự khai, với những người
có thể được coi là "kẻ thù của chế độ". Nhưng sự việc thật sự trầm trọng
hơn thế.
Sau 4 ngày tuyệt thực, tôi được tiếp chuyện với
người đại diện cao nhất của cơ quan điều tra. Tôi chịu không nhớ nổi tên, chỉ
biết cầu vai quân phục thể hiện cấp hàm đại tá (2 vạch, 4 sao vàng), tầm ngoài
50, giọng miền Nam. Vị này hầu như đã hoàn toàn tin rằng tôi là đảng viên Việt
Tân.
Bất kể tôi phủ nhận thân phận đảng viên thế nào,
điều đó cũng không thực sự quan trọng. Theo pháp luật Việt Nam thì "án tại
hồ sơ" chứ không phải "án tại lời cung". Có nghĩa là, nếu hồ sơ
"cấu thành" anh là đảng viên Việt Tân, thì bất luận anh có phải thật
sự là đảng viên Việt Tân không, có khai nhận không, điều đó cũng không quan trọng.
Và, ngược với thế giới, anh có trách nhiệm phải chứng minh cho cơ quan điều tra
là anh vô tội.
Tôi để hai chữ "cấu thành" trong ngoặc
kép là vì quyết định "đủ cơ sở" hay "chưa đủ cơ sở" cấu
thành là rất ...chung chung mơ hồ. Vì vậy, khách quan mà nói, chỉ riêng
"Án tại hồ sơ" thì không phải bất cập, nhưng đi đôi với yếu tố chủ
quan trong việc định đoạt đã đủ hay chưa đủ cơ sở cấu thành hành vi thì tạo nên
một bất cập lớn.
Bốn chữ "án tại hồ sơ" vừa lạnh tanh, vừa
ám ảnh. Cái tên Hồ Duy Hải cứ lớn vởn trong đầu tôi như một câu hỏi lớn.
"Án tại hồ sơ", phải chăng chính vì thế mà biết bao nhiêu con người bị
đẩy vào vòng oan sai? "Án tại hồ sơ" biết bao nhiêu người cha người mẹ
phải lê lết kêu oan cho con mình.
"Án tại hồ sơ". Lạnh. Và ám ảnh.
Tuy hành vi của tôi chỉ là kêu gọi biểu tình ôn
hoà đòi hỏi chính phủ Việt Nam phải sớm có câu trả lời về vấn đề cá biển chết bất
thường ở miền trung, tinh thần đó thể hiện rõ trong cuốn "cẩm nang xuống
đường vì môi trường", tôi vẫn bị quy kết vào tội "đe dọa an ninh quốc
gia". Trong tất cả các tội hình sự, chỉ riêng tội này là anh không cần có
hành vi cụ thể, pháp luật vẫn cho phép kết tội anh (!!)
Tội đe dọa an ninh quốc gia là tội duy nhất pháp
luật Việt Nam cho phép không cần cấu thành hành vi, chỉ cần cấu thành hình thức
là đủ cơ sở luận tội. Tức không cần anh có hành động nào nhằm lật đổ chính quyền,
chỉ cần anh thể hiện quan điểm thôi thì pháp luật cũng cho phép luận tội anh với
lập luận là nếu hành vi lật đổ của anh mà thành công thì không còn cái chế độ
này để luận tội anh nữa. Và như thế, chỉ ở Việt Nam, hệ thống hành pháp có đủ
cơ sở pháp lý để nhấn chìm tất cả những tiếng nói phản kháng.
Tôi nhớ khi em Kha, em Uyên, và những người bất đồng
chính kiến khác bị truy tố, lãnh sự quán Hoa Kỳ thường có những thông cáo yêu
cầu trả tự do ngay lập tức, vì "nhà cầm quyền Việt Nam không thể đánh đồng
việc thực hiện quyền tự do ngôn luận một cách ôn hoà với hành vi đe dọa an ninh
quốc gia" lúc đó tôi nghĩ không còn gì có thể rõ ràng hơn như thế. Tuy
nhiên pháp luật Việt Nam cho phép đánh đồng! Và quy định về "cấu thành
hình thức" như chiếc thòng lọng thắt những người bất đồng vào các điều 258
hay thậm chí 88 một cách hợp pháp.
Tôi từng nói, nền tư pháp và hành pháp Việt Nam
tuy đã có nhiều tiến bộ kể từ 1975, vẫn còn bị thế giới bỏ lại quá xa phía sau,
đơn cử như việc theo điều 46 BLHS, quy định người bị tạm giữ, tạm giam có quyền
tự bào chữa, nhờ người bào chữa, hoặc thuê luật sư bào chữa, nhưng suốt thời
gian tạm giữ, không những cá nhân tôi đã không hề được bảo đảm, mà cơ quan an
ninh còn khẳng định "theo quy định của pháp luật, trước khi khởi tố thì sẽ
cho gặp luật sư ít nhất 1 lần (tất nhiên là với sự giám sát chặt chẽ của cơ
quan an ninh), còn có gặp được lần thứ 2 hay không là tuỳ vào thái độ của bị
can, bị cáo". Như vậy, chẳng những hầu như đã cự tuyệt quyền có người đại
diện của bị can, bị cáo, mà còn vi phạm nghiêm trọng quyền riêng tư giữa thân
chủ và luật sư, một quyền được quốc tế công nhận.
Rõ ràng, những bất cập ở Việt Nam đã vượt ra khỏi
giới hạn cá thể, nó là những bất cập ĐÃ THÀNH HỆ THỐNG.
Anh an ninh tên Minh nói vọng ra ngoài cửa sổ
phòng cung: "Hái cho cán bộ mấy trái mận!" Những người tù vui vẻ hăng
hái lấy sào, chọc 1 hồi rồi luồn những trái mận chín cây của trại B34 qua song
sắt. Anh chậm rãi nói: "Đấy, em thấy đi tù cũng vui, giá mà anh Thức của
em cũng vui vẻ thế này, đường này ông ấy lại đi tuyệt thực, đúng dở hơi!"
Phần 9: DÂY KẼM GAI ĐÂM NÁT BẦU TRỜI
Không thể so sánh "những người tù ngoài
kia" với các anh Thức, anh Điếu Cày, chị Tần, hay anh Đài. Một bên tù có tội,
một bên tù vô tội, một bên tù vì mưu lợi cá nhân, một bên tù vì hy sinh bản
thân, một bên tù vì xâm hại, một bên tù vì kiến thiết. Làm sao có thể đòi hỏi
những người bị cái chế độ này tặng cho những bản án oan nghiệt để bảo vệ sự tồn
vong của chính nó, có thể vui vẻ lãnh án như những người tù khác! Tôi nhớ em
Kha tôi từng khẳng khái nói trước toà: TÔI TRƯỚC SAU VẪN LÀ MỘT NGƯỜI YÊU NƯỚC,
tôi chỉ chống sự độc tài của đảng cộng sản Việt Nam.
"Tôi trước sau vẫn là một người yêu nước..."
Kha ơi!
An ninh chỉ tay ra ngoài cửa sổ: "Đấy, em về
Việt Nam rồi thì thấy đấy, người ta vẫn sống, sinh hoạt, làm việc bình thường,
có phải bị kìm kẹp như em bị tuyên truyền nhồi sọ đâu! Em đừng nghe thông tin
tuyên truyền một chiều rồi nghĩ xấu cho nhà nước!"
Nếu hình tượng hoá, tôi cảm thấy mỗi cá thể như một
loại cỏ cây, và xã hội như một cánh rừng. Chỉ có điều, trên không trung là một
tấm lưới kẽm gai khổng lồ có tên gọi "đe dọa an ninh quốc gia". Bên
dưới tấm lưới, những người chấp nhận thân phận cỏ dại vẫn sống. Nhìn ra ngoài cửa
sổ, đời sống vẫn tấp nập gọi mời. Tấm lưới vẫn để cho những cây lùm, cây bụi được
sống thoải mái. Những người chấp nhận thân phận luồn cúi, sống khom lưng cúi đầu
để vươn lên vẫn có cơ hội đứng cao hơn vạn kẻ. Và tấm lưới, trở thành công cụ tốt
của các loại dây leo, những người có thể bám vào pháp luật để hưởng ánh mặt trời,
che cả bầu trời. Còn những con người có tầm vóc, trí tuệ, muốn được vươn cao
vào bầu trời tự do, khoáng đạt, tất nhiên sẽ bị tấm lưới kẽm gai đâm cho rách
rưới, đớn đau.
Khi các anh nói hãy nhìn ra ngoài kia, để thấy cuộc
đời vẫn thở, tôi chỉ thấy những dây kẽm gai vô hình đâm nát cả bầu trời tự do.
Tấm lưới ấy đã khiến một số cây khuất phục, nhưng nhiều những cây khác vẫn mạnh
mẽ vươn lên.
Các anh nói "Đất nước này còn nhiều bất cập,
chưa hoàn hảo, nhưng nó đang tốt lên từng ngày". Tôi bảo các anh ấy, không
cần phải so sánh với Âu, với Mỹ, hãy nhìn sang người láng giềng Thái Lan, tố chất
người Việt hơn hẳn người Thái, mới 50 năm trước ta bỏ xa Thái Lan, 50 năm sau,
cái thằng có tố chất thua xa mình lại bỏ mình xa lắc! Các anh vẫn nói đất nước
tốt lên từng ngày, nhưng so với sự tiến bộ chung của toàn khu vực, các anh có
thấy xấu hổ không? Câu hỏi này, một lần nữa rơi vào im lặng.
Khi bị giam lỏng trong khách sạn Kim Lợi, tôi được
biết Sài Gòn sắp có lễ hội trái cây an toàn diễn ra ở 1 khách sạn hay siêu thị
nào đó. Nghe cái tên thôi đã thấy bi hài. Chắc chỉ có ở Việt Nam mới có cái gọi
là lễ hội trái cây ... AN TOÀN! Có những thứ đã ăn vào tiềm thức, các anh có
nhìn đấy, có trông đấy, mà không còn THẤY gì nữa! Tôi không trách các anh.
Anh khẳng định cơ chế là tốt, chỉ là một số cá
nhân chưa tốt, có những con sâu làm rầu nồi canh, nhưng những cá nhân này sẽ từ
từ bị loại bỏ. Tôi cho rằng anh hơi quá lạc quan. Nếu chỉ là một số con sâu làm
rầu nồi canh, thì đảng của các anh đã không đem tham nhũng vào vấn nạn quốc
gia, và xem đó là một trong 4 nguy cơ lớn nhất ảnh hưởng đến sự tồn vong của chế
độ. Nói đến đây thì tôi nghĩ, cũng sâu, cũng canh, nhưng có lẽ là 1 nồi canh
nhung nhúc sâu thì đúng hơn. Tôi ít nhiều tin vào nỗ lực, hay nguyện vọng, muốn
loại bỏ những con sâu hại dân hại nước của anh, nhưng làm sao anh dám chắc tốc
độ bắt sâu của anh nhanh hơn tốc độ sâu dòi nảy nở sinh sôi ra?
Anh nói được những cán bộ tha hoá chỉ là những con
sâu, nhưng lại một mực khẳng định những người làm dân chủ tha hoá là phần đông
nếu không muốn nói là hầu hết. Anh nói được chúng tôi bị thông tin tuyên truyền
1 chiều, nhưng lại nghĩ các anh thì không thế! Tôi bảo thật, hãy tỉnh đậy đi!
Trước khi không còn có thể tỉnh lại được nữa!
Đưa tôi ra máy bay là 2 nhân viên an ninh Hùng và
Đại, 2 trong số 4 người chịu trách nhiệm chính trong vụ án của tôi, trong vô thức
đã hồ hởi chia sẻ "chỉ khi đưa người đi tụi anh mới được đi vào cổng quốc
tế thế này! Cả cuộc đời anh chưa lần nào xuất ngoại!" Sau tôi mới biết, nếu
đã làm an ninh điều tra thì không được phép xuất ngoại, trừ phi có công tác
(thường là công tác do thám), chả trách các anh có tầm nhìn rất hạn hẹp. Vậy
thì em sẽ bay đi khắp thế giới và tả lại cho các anh nghe, hy vọng các anh biết
ngoài kia, những con người không mang căn cước Việt họ có đời sống thế nào để
biết trào nước mắt cho số phận của người Việt Nam mình.
Phần 10: HÀNH TRÌNH CHO NHỮNG NGÀY SAU
Xin mượn lại tiêu đề của phần đầu để đặt cho phần
cuối, như một cái kết mở, vì đây thực sự là một chuyến đi mang tính chất khai
phóng đối với bản thân tôi.
Cho em gởi lời cảm kích đến các anh chị của Tập Hợp
Dân Chủ Đa Nguyên, đã khẳng khái đề nghị nếu có nhu cầu, sẽ sẵn sàng thanh minh
cho tin đồn em là thành viên của Tập Hợp. Em cảm thấy không cần thiết, phần vì
chính quyền không gán ghép em vào tội ấy, và phần vì, chỉ cần có thiện chí như
thế, với em, đã là quá đủ. Em cảm ơn.
Một số người trách tôi sao nỗ lực về vào lúc này,
vì đây hoàn toàn không phải là "trận cuối" để mà phải "hy
sinh" như thế. Tôi chỉ cười. Sống trên đời, mỗi người có một nguyên tắc.
Và nguyên tắc của tôi là trừ phi bất khả kháng, không ngồi chốn an toàn xúi người
khác xung phong. Tôi nhớ nhà thơ Chế Lan Viên từng viết về cuộc tổng tiến công
1968:
Mậu Thân 2.000 người xuống đồng bằng
Chỉ một đêm, còn sống có 30
Ai chịu trách nhiệm về cái chết 2.000 người đó?
Tôi!
Tôi - người viết những câu thơ cổ võ
Ca tụng người không tiếc mạng mình
trong mọi cuộc xung phong.
Một trong ba mươi người kia ở mặt trận về sau mười
năm
Ngồi bán quán bên đường nuôi đàn con nhỏ
Quán treo huân chương đầy, mọi cỡ,
Chả huân chương nào nuôi được người lính cũ!
Ai chịu trách nhiệm vậy?
Lại chính là tôi!
Người lính cần một câu thơ giải đáp về đời,
Tôi ú ớ.
Người ấy nhắc những câu thơ tôi làm người ấy xung
phong
Mà tôi xấu hổ.
Tôi chưa có câu thơ nào hôm nay
Giúp người ấy nuôi đàn con nhỏ
Giữa buồn tủi chua cay vẫn có thể cười
Suốt mười năm lặng lẽ, âm thầm đi bên cạnh những đổi
thay, chưa một lần tôi dám lên tiếng kêu gọi mọi người xuống đường. Lương tâm
không cho phép tôi làm việc ấy. Nhưng lần này, vì tính chất quá nghiêm trọng của
sự việc buộc tôi phải lên tiếng, và ngay khi lên tiếng kêu gọi, tôi đã biết
mình phải chuẩn bị hành trang cho một chuyến đi ... không tốn nhiều tiền khách
sạn. Và tôi đi, cũng chính bởi "đây không phải là "trận cuối"
nhưng chính xác là thời điểm của một KHỞI ĐẦU MỚI cho một chặng đường mới. Một
hành trình cho những ngày sau.
An ninh đã hỏi tôi: "Vậy thì theo em, tổ chức
nào mới thực là kẻ thù của chế độ?" Tôi trả lời: là chính những sai trái nảy
sinh trong nội tại các anh, quất lên đất nước những lằn roi tụt hậu. Ngày nào
chính phủ các anh còn chống chế và đổ lỗi cho một đối tượng nào đó, ngày đó các
anh còn xác định sai kẻ thù. Sự chậm trễ trong việc kết án kẻ thù đích thực chỉ
làm trầm trọng thêm sự việc.
Còn với các bạn, tôi xin mượn lại lời của một bài
viết cũ: sẽ không ai trách nếu bạn chỉ mưu cầu một cuộc sống bình yên, ai cũng
vậy. Nhưng VN còn lại gì? Cho bạn, cho tôi, cho con cái chúng ta? Đồi trọc, rừng
thưa, tài nguyên cạn kiệt, thực phẩm, nguồn nước ngày một công khai nhiễm độc.
Nhìn xa hơn giáo dục tê liệt, y tế tụt hậu, đạo đức chỉ còn là món hàng xa xỉ.
Ngoài khơi ngoại bang hằm hè thôn tính, trong đất liền chính phủ nhắm mắt bịt
tai trước nhu cầu sống còn của gần một trăm triệu con người. Có ai đó nói đùa
"đến cả muốn ăn không khí trừ cơm cũng không còn được nữa!" Đùa mà
đau ...
Sẽ không ai trách khi bạn chỉ muốn bình yên, nhưng
nếu hôm nay an phận, bạn trả lời tôi đi, ta còn lại gì để bình yên sống những
ngày sau? Tấm lưới kẽm gai đang mỗi ngày bị chọc thủng. Chọn làm người tự do
hay chọn sống cúi đầu là quyền của các bạn, nhưng sự tự do chưa bao giờ là miễn
phí. Và nơi nào càng hiếm, thì nơi đó nó càng đắt đỏ.
Tất cả chúng ta, dẫu chọn lựa thế nào đi chăng nữa,
đều phải ĐỨNG LÊN VÀ ĐI TIẾP vì cuộc sống không ngừng lại ở ngày hôm nay. ĐƯỜNG
TUY DÀI NGÚT NGÀN, CŨNG BẮT ĐẦU BẰNG 1 BƯỚC CHÂN.
Gởi các anh an ninh Hùng, Minh, Đại, Vũ, Thành và
anh Chỉnh: Ngày 23, khi còn trong trại, các anh cười cợt vào mặt em rằng
"tỉ lệ bầu cử là hơn 98%, cái con số lẻ không đi bầu có lẽ chỉ toàn bạn bè
của em!" Khi ra khỏi trại rồi em mới biết, là chuyện bầu cử còn 1 vế sau:
nhưng là lần đầu tiên trong vòng 41 năm, tuy "bầu rất nhiệt" nhưng lại
không đủ số đại biểu cử tri! Phải bầu bổ sung lần 2, lần 3 cho đến khi đủ số!
Điều đó có nghĩa là người dân đang từng ngày đứng lên để giành lại quyền làm chủ
cái đất nước này, thưa các anh!
Nếu một ngày, ai trong các anh quyết định cởi quân
phục để trở về với dân, chắc chắn sẽ có 1 tấm thảm bay đưa anh đến những mảnh đất,
những dải nước, những chân trời mới để từ đó, anh có thể khám phá chính quê
hương mình từ một góc nhìn khác, một lăng kính khác. Người ta bảo "trải
nghiệm", tức chỉ có thể "trải" mới có thể "nghiệm" một
cách đủ đầy, tròn trịa, như chính chuyến đi này của em.
Trân trọng,
Nancy Nguyễn
